अलीकडे तुम्ही बातम्यांत किंवा सोशल मीडियावर ऐकलं असेल की GIFT City मध्ये STT लागत नाही, Capital Gain Tax नाही, आणि इथे व्यवहार डॉलरमध्ये होतात. पण नेमकं हे काय आहे? आणि याचा आपल्यासारख्या सामान्य माणसाशी काय संबंध? चला, अगदी सोप्या भाषेत समजून घेऊया.
GIFT City म्हणजे नक्की काय?
GIFT City म्हणजे Gujarat International Finance Tec-City.
ही गुजरातमधील गांधीनगरजवळ उभारलेली एक विशेष आर्थिक नगरी आहे.
सरळ उदाहरण द्यायचं तर –
भारतातच असलेला, पण परदेशासारखे नियम असलेला आर्थिक परिसर म्हणजे GIFT City. जसं विमानतळावरील Duty-Free दुकानात काही टॅक्स नसतो, तसंच GIFT City.
इथे सरकारने मुद्दाम वेगळे नियम केले आहेत, जेणेकरून परदेशी गुंतवणूकदार भारतात गुंतवणूक करू पाहतील.
GIFT City मध्ये कर (Tax) कमी का आहेत?
समजा, दोन बाजार आहेत:
- एका बाजारात कर जास्त, नियम कडक
- दुसऱ्या बाजारात कर कमी, नियम सोपे
तुम्ही व्यापारी असता, तर कुठे जाल?
नक्कीच दुसऱ्या बाजारात.
याच विचारातून सरकारने GIFT City मध्ये:
- STT (Securities Transaction Tax) नाही
- Capital Gain Tax नाही किंवा खूपच कमी
यामुळे मोठे गुंतवणूकदार, विदेशी कंपन्या आणि फंड्स भारताकडे आकर्षित होतात.
मग NSE आणि BSE पेक्षा GIFT City वेगळी कशी?
NSE आणि BSE हे दोन्ही भारतातील देशांतर्गत शेअर बाजार आहेत.
पण GIFT City:
- आंतरराष्ट्रीय स्वरूपाची आहे
- व्यवहार डॉलरमध्ये (USD) होतात
- नियम भारतापेक्षा आंतरराष्ट्रीय बाजारासारखे आहेत
सोप्या शब्दांत:
NSE/BSE = भारतातील बाजार
GIFT City = भारतात असलेला “परदेशी बाजार”
NSE आणि BSE असूनही GIFT City वेगळी कशी?
खरंतर NSE आणि BSE च्याच:
- NSE IFSC
- India INX (BSE ची शाखा)
या GIFT City मध्ये चालतात.
हे असं समजा,
एखाद्या बँकेची भारतात शाखा असते आणि परदेशात वेगळी Foreign Branch असते.
नाव तेच, पण नियम वेगळे. GIFT City बाबतही तसंच आहे.
आता तुम्हाला प्रश्न पडेल की, भारतीय सामान्य माणूस इथे गुंतवणूक करू शकतो का?
होय, करू शकतो. पण काही अटी आहेत.
भारतीय व्यक्ती:
- GIFT City साठी वेगळं ट्रेडिंग अकाउंट उघडू शकते
- व्यवहार डॉलरमध्ये करावा लागतो
- ही गुंतवणूक परदेशी गुंतवणूक म्हणून धरली जाते
अर्थात यावर RBI चे नियम लागू होतात.
RBI ची मर्यादा काय आहे?
RBI च्या LRS (Liberalised Remittance Scheme) अंतर्गत:
- भारतीय व्यक्ती वर्षाला 2,50,000 डॉलर्सपर्यंत परदेशात (म्हणजे GIFT City मध्येही) गुंतवणूक करू शकते.
म्हणजे:
- थेट अमर्याद गुंतवणूक नाही
- ठरावीक मर्यादेतच व्यवहार करावा लागतो
करांचा फायदा भारतीय गुंतवणूकदाराला होतो का?
हो, अनेक प्रकरणांत:
- STT लागत नाही
- Capital Gain कमी किंवा शून्य असतो
म्हणून:
- मोठे ट्रेडर्स
- हाय-नेटवर्थ व्यक्ती
- प्रोफेशनल गुंतवणूकदार
हे लोक GIFT City कडे जास्त आकर्षित होतात.
सर्वसामान्य माणसाने काय लक्षात ठेवावं?
GIFT City फायदेशीर आहे, पण:
- डॉलर–रुपया चढउताराचा धोका आहे
- प्रक्रिया थोडी क्लिष्ट आहे
- लहान आणि दीर्घकालीन गुंतवणुकीसाठी NSE/BSE अजूनही सोपे आहेत
थोडक्यात सांगायचं तर,
GIFT City म्हणजे भारतातील “कर-सवलतीचं आंतरराष्ट्रीय आर्थिक झोन”
जिथे परदेशी आणि भारतीय गुंतवणूकदार वेगळ्या नियमांत व्यवहार करतात.
Gift city in marathi , why no STT, Capital Gain Tax in gift city.